İş Hayatında Daha Özgüvenli Olmak

İş hayatında özgüven, sanıldığı gibi "baskın olmak" değil. Çoğu ortamda baskın davranan kişi, güvenilen kişi olmuyor. İşe yarayan şey daha sıkıcı ve daha öğrenilebilir: fikrini zamanında söylemek, gerektiğinde itiraz etmek, hata yaptığında taşımak ve yaptığın işin görünür olmasını sağlamak.

Bu dördü beceri. Yani kişilik meselesi değil, çalışılabilir.

1. Toplantıda söz almak

Toplantıda konuşamamanın en yaygın nedeni fikir yokluğu değil, zamanlama. Fikri varsın ama "şimdi mi söylesem, biraz daha olgunlaştırsam mı" derken konu geçiyor. Sonra başkası benzer bir şey söylüyor ve kabul görüyor.

Çözüm, fikri daha iyi hale getirmek değil. Eşiği düşürmek.

İlk üç dakika kuralı. Toplantının ilk üç dakikasında bir kez konuş. İçerik önemli değil; bir soru, bir onaylama, bir netleştirme olabilir. "Gündeme geçmeden önce bir şeyi netleştirebilir miyim?" yeterli. Bir kez konuşmuş olmak, ikinci kez konuşmayı belirgin biçimde kolaylaştırır. Hiç konuşmamış olarak otuzuncu dakikaya gelmek ise en zor senaryo.

Hazır dört kalıp. Doğaçlama gerekmesin:

• "Buna ekleyebileceğim bir nokta var: ..."
• "Doğru anladıysam şunu diyorsun: ... Bu durumda şu soru çıkıyor: ..."
• "Bir riskten bahsetmek istiyorum: ..."
• "Burada karar vermemiz gereken şey tam olarak ne?"

Yazıp sonra söyle. Fikri tek cümleyle not et, sonra notu oku. Not almak, "unutursam" kaygısını kaldırır; kaygı kalkınca sıra beklemek kolaylaşır.

2. Fikrini savunmak ve itiraz etmek

İtiraz etmek, çatışma çıkarmakla aynı şey değil. Fark, itirazın neye yönlendiğinde.

Kişiye değil işe yönelt. "Bu yaklaşım bence hatalı" yerine "bu yaklaşımda şu senaryoda sorun çıkıyor: ..." demek, aynı itirazı tartışılabilir hale getirir.

Veri yerine mekanizma göster. Her itiraz için sayı bulman gerekmiyor. "Şu adımda şu olursa, şu sonuç çıkar" demek çoğu zaman yeterli ve daha ikna edici.

Kabul etmediğin kararı da taşı. Karar senin dediğin gibi olmazsa, "ben söylemiştim" pozisyonuna geçmek güven kaybettirir. İşe yarayan cümle: "Benim görüşüm farklıydı ama karar bu; uygulamada şu riske dikkat edeceğim."

Bu üçü birleştiğinde ortaya çıkan izlenim şu olur: itiraz eden ama işi bloke etmeyen kişi. Bu, kurumsal ortamda en çok güven kazandıran profil.

3. Geri bildirimi işe çevirmek

Geri bildirim aldığında içinde savunma refleksi oluşması normal. Önemli olan, o refleks çalışırken ne yaptığın.

Üç adımlı yanıt:

1. Durdur. Hemen cevap verme. "Not aldım, bir düşüneceğim" demek tamamen kabul edilebilir.
2. Somutlaştır. "Tam olarak neyi farklı yapmamı önerirsin?" Bu soru, muğlak bir eleştiriyi yapılabilir bir işe çevirir. Cevap gelmezse, geri bildirim zaten eyleme dönüşemeyecek bir geri bildirimdi.
3. Ayır. Geri bildirimin hangi kısmı işle, hangi kısmı karşı tarafın üslubuyla ilgili? İşle ilgili kısmı al, üslupla ilgili kısmı not et ama taşımaya çalışma.

Hata yaptığında. Güven kazandıran kalıp şu: ne olduğunu söyle, etkisini söyle, ne yapacağını söyle. "Şu dosyayı eksik gönderdim, müşteri bir gün bekledi, bugün gönderdim ve kontrol adımını listeye ekledim." Üç cümle. Kendini savunma, aşırı özür dileme, dağıtma yok.

4. Emeğini görünür kılmak

Bu, Türkiye'deki iş kültüründe en az konuşulan ve en çok etkisi olan kalem. İyi iş yapmak, iyi iş yaptığının bilinmesini sağlamıyor. İkisi ayrı iş.

Görünürlük, kendini övmek değil. Bilgiyi doğru yere ve doğru biçimde taşımak.

Haftalık iki satır. Hafta sonunda yöneticine iki satır yaz: bu hafta ne bitti, gelecek hafta ne var, engel var mı. Abartma, yorum katma. Bu alışkanlık, performans konuşmasında elinde kayıt olması anlamına gelir.

"Biz" ile "ben" dengesi. Ekip işinde "biz yaptık" demek doğru; ama katkını hiç söylememek, katkının yok sayılmasına yol açar. Kalıp: "Ekip şunu çıkardı; ben şu kısmını üstlendim."

Kendi kayıt dosyanı tut. Bitirdiğin işleri, çözdüğün sorunları, aldığın olumlu geri bildirimleri bir yere yaz. Yıl sonunda hatırlamaya çalışmak işe yaramaz; o dosya hem zam konuşmasının hem de kendi özgüveninin dayanağı olur.

Yanlış anlaşılan üç şey

"Özgüvenli olmak = emin görünmek" değil. Bilmediğini "bilmiyorum, öğrenip döneceğim" diye söyleyebilen kişi, her soruya cevap uyduran kişiden daha güvenilir bulunur. Emin görünme çabası, ilk çatlakta pahalıya patlar.

Sessizlik olgunluk sayılmaz. Fikri olup söylemeyen kişi, zamanla fikri olmayan kişiyle aynı yerde konumlandırılır. Bu haksızlık ama gerçeklik.

Unvan özgüven getirmez. Terfi alan birçok insan ilk aylarda daha fazla tedirginlik yaşar, çünkü kanıt dosyası yeni rol için henüz boş. Normal olan bu; eksik olan sen değilsin.

Dört haftalık uygulama

Her haftanın sonunda tek bir not: ne yaptım, ne oldu. Dördüncü hafta sonunda elindeki şey bir his değil, bir kayıt olur.

Kendi işini kurmayı düşünüyorsan

İş hayatında özgüven konusu, bir noktada "kendi işimi yapsam mı" sorusuna dönüşüyor. Burada dürüst olmak gerekir: kendi işini kurmak özgüven sorununu çözmez. Aksine, kararların tamamını senin vermen gerektiği için mevcut eksikleri daha hızlı görünür kılar.

Buna karşılık şunu da söylemek lazım: fikri olan çoğu insan, fikrin kötü olmasından değil, somutlaşmamasından vazgeçiyor. Zihinde duran bir fikir sonsuza kadar iyi görünür; dışarı çıktığı an eksikleri ortaya çıkar — ve ancak o zaman üzerinde çalışılabilir hale gelir.

Pratik ilk adım, iş kurmak değil: fikri bir sayfaya indirmek. Kime, hangi problemi, hangi fiyata çözüyorsun? Üç soru. Üçüne net cevap veremiyorsan, sorun özgüven değil tanımlama.

Özet

• Özgüven dört beceri: söz almak, itiraz etmek, geri bildirim almak, görünür olmak.
• Toplantının ilk üç dakikasında bir kez konuş.
• İtirazı kişiye değil işe yönelt, mekanizma göster.
• Geri bildirimde "tam olarak neyi değiştirmeliyim" diye sor.
• İyi iş yapmak ile iyi iş yaptığının bilinmesi iki ayrı iştir.
• "Bilmiyorum, öğrenip döneceğim" güven kaybettirmez, kazandırır.